هادی اردستانی

برای مشاهده عکسهای مربوطه اینجا کلیک کنید

و این است داستان اسفبار متروی شهر تاریخی اصفهان به نقل از یکی از استادان و فرهیختگان شهر اصفهان.

شهر اصفهان به دلیل بافت تاریخی وی‍‍ژه اش که یکی از شگفتی های تمدن بشری است به عنوان شهری صاحب هویت با اعتبار جهانی و جزء ده شهر مهم تاریخی جهان از طرف یونسکو مطرح شده است و شهر های مهم تاریخی جهان از جمله فلورانس،فرایبورگ ،توکیو ،شیان چین و سن بترزبورگ افتخار خواهر خواندگی این شهر را دارند .

ار آنجا که اصفهان به رغم تاریخی بودن به تمام امکانات و تسهیلات یک شهر مدرن و امروزی نیازمند است ،هرگونه حرکت عمرانی وتوسعه ای در ان نیاز به کارشناسی دقیق داشته و در واقع حفظ بافت تاریخی باید ضوابط اینکار را دیکته کند. یکی از نیاز های اصفهان سیستمهای مختلف حمل ونقل از جمله مترواست .

به همین دلیل در دهه چهل طرح مترو برای مسیرهای خارج از شهر و از فرود گاه بین المللی به فولاد شهر و ذوب آهن مطرح شد که به مرحله اجرا نرسید .

بعد از ان شرکتهای مهندسی مشاورمختلف از جمله (ولوو) سوئدی ،(کاموگایی لری) ژاپنی (سوفوتو) فرانسوی ،ppk) )استرالیایی و (سیسترا) فرانسوی و چند دوره متفاوت هم دانشگاه صنعتی اصفهان طرحهایی را مطرح نمودند که البته هرگز برای متخصصان و عموم رونمایی نشدند. تا اینکه در سال ۱۳۷۹ بودجهای برای احداث مترو در پنج شهر بزرگ کشور در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و بدنبال آن سازمان قطار شهری اصفهان در سال ۱۳۸۰ طرح خود را برای مسیر مترو در دو محور مطرح نمود . محور شمال به جنوب با عبور از زیر چهار باغ و محور شرقی غربی با عبور از زیر میدان نقش جهان. اعلام این طرح به علت نشانه رفتن ۲ محور تاریخی اصفهان یعنی چهار باغ ونقش جهان ، بحثها و اعتراضات فراوان را در پی داشت. کارشناسان و متخصصان توجه مسئولین را به جنس زمین که بر روی بستری شنی، رسی است ، وضعیت فونداسیون بناهای تاریخی محور چهارباغ که با نقل و انتقال آب محفوظ می ماند و حفر تونل موجب بر هم خوردن تعادل آب های زیرزمینی و تخریب بناها می شود ولرزش مترو که ماندگاری ساختمانهای از جنس خشت و گل را بشدت تغییر می دهد، همچنین وجود آثار تاریخی بیشماری که در کف تاریخی چهار باغ وجود دارد وبا حفر ایستگاهها از بین خواهند رفت، جلب کردند.

در تاریخ ۲۸/۱۰/۸۱ جلسه ای به ریاست استاندار وقت وحضور رئیس سازمان میراث فرهنگی (وقت) وکلیه مقامات ومسئولان ذیربط استان ومسئولان قطار شهری تشکیل شده وریاست میراث فرهنگی با ارائه مطالعات واستدالات منتقی ممنوع بودن عبور مترو از چهار باغ اعلام ومسیر جایگزین خیابان شمس آبادی را مطرح می کند.

در سال ۸۲ شورای ترافیک کشور نیز درچهل و دومین شورای عالی هماهنگی با حضور وزیر کشور و با توجه به نظر مشاور ویژه سیسترا اعلام میکند تنها گزینه ای که ضرر میراث فرهنگی وارد نمی سازد را خیابان شمس آبادی اعلام می کند. و طی نامه شماره ۳۷/۷۳/۸۵ آنرا به ارگانهای اجرایی ابلاغ می کند و قرار می شود مترو در چهار باغ پایین از محور شمس آبادی ودر چهارباغ بالا از خیابن کمکی –غربی چهارباغ بالا که در طرح جامع اصفهان برای خدمات سواره و عبور مترو طراحی شده، استفاده کند.

در۱۲/۱۰/۸۲ سرپرست وقت قطار شهری اصغر دهقان اعلام می کند براساس نقشه موجود مترو از حدود ۳۵۰ متر بعد از چهارراه تختی ودر حدود بازارچه (حاج محمد علی) به سمت خیابان شمس آبادی تغییر جهت خواهد داد . در سال ۸۳ طرح مشترکی میان میراث فرهنگی وسازمان طراحی شهرداری اصفهان تصویت می شود که کف فعلی خیابان چهارباغ بگونه ای برداشته شود که کف تاریخی با آب نماهای دوره صفویه مشخص شود.

اما در ۱۶/۶/۸۳ شهرداری مانع از فعالیت کارگاههای باستان شناسی که در چهارباغ به گمانه زنی پرداخته واشیاء عتیقه فراوانی کشف کرده بودند، می شود ومشخص می گردد قصدعبور مترو از محور مستقیم چهارباغ را دارند. بدنبال آن آقای سیف الهی رئیس وقت قطار شهری اعلام می کند دستگاههای TBM خریداری شده وبا اطمینان خاطر می توان از چهار باغ عبور کرد. دراینجا NGO ها ونیروهای مردمی به شدت به این نظر اعتراض کرده وجلسات بحث وبررسی درمراکز مختلف برگزار می شود. همچنین طوماری توسط NGO های زیست محیطی تهیه می گردد که در نشست های کرمان به اعضای کلیه NGOهای زیست محیطی کشور می رسد. درتاریخ ۷/۸/۸۳ برگزار می گردد که ابعاد مختلف مسئله مسیرمترو را مورد بررسی قرار می دهند وعلاوه برمسائل فنی و زمین شناسی وتاریخی و فرهنگی به آثار جامعه شناسی – ترافیکی – زیبایی شناختی و زیست محیطی عبور مترو از محور چهارباغ اشاره کرده وخواستار عبور مترو از خیابان شمس آبادی و خیابان کمکی غربی چهارباغ هزار جریب می شود روزنامه های محلی و ملی نیز اخبار مربوط به مترو و بافت تاریخی اصفهان را انعکاس داده و آنرا به بحث می گذارند یک هفته بعد از همایش شورای ترافیک استان مجدداً خیابان شمس آبادی را بهترین گزینه اعلام کرده و آنرا تصویب می کند.

درسال ۸۴ وبا تغییر مسئولین شایعات ادامه فعالیت مترو در زیر چهارباغ مطرح می شود ولی آقای حاج رسولیها رئیس شورای شهر آنها را رد می کند وبه مردم اطمینان می دهد که مسئولان مصلحت مردم را در رأس امور قرار می دهند.

درعید ۸۵ نماینده یونسکو اعلام می کند در صورت کوتاه شدن برج جهان نما، محور تاریخی اصفهان که آثار بی شماری را شامل می شود بصورت یکپارچه به ثبت میراث جهانی خواهد رسید و در بیست و هشتمین اجلاسیه یونسکو مصوب می شود اما در همان ماه شهردار آقای سقاییان نژاد، تنها مسیر منطقی برای مترو را گزینه چهارباغ مطرح می کند وبدنبال آن قطع درختان چهارباغ بالا واحداث ایستگاههای مترو شروع میشود و با اینکار سر در باغ هزار جریب ، دیواره های استخر آن و لوله های سفالین آبیاری، علیرغم اینکه صفحه نمایشگر دستگاه TBM هر چیزی را که در مسیر حفر باشد نشان می دهد، تخریب می شوند. سپس دیواره مترو در ایستگاه کارگر واقع درخیابان هزار جریب فرو
می ریزد و کارگری کشته می شود.

درپی این ماجراها موجی از اعتراضات از طرف مردم و NGO ها شروع می شود.

کانون مدافعان حقوق بشر از سقائیان نژاد شهردار اصفهان و رحیم مشایی رئیس میراث فرهنگی کشور شکایت می کند.

همچنین تعداد زیادی از شهروندان به آقای محمد علی دادخواه وکالت داده و طرح شکایت از مسئول قطار شهری ، شهردار و رئیس میراث فرهنگی در دادگستری می کنند. بازپرس شعبه ۵ آقای محمدی جرقویه با توجه به مخالفت دادستان با طرح دعوا از طرف شهروندان از اداره کل امور حقوقی و اسناد ومترجمین قوه قضائیه استعلام می کند وآن اداره می گوید: آنچه دولت به صورت مالکیت عمومی دراختیار دارد، متعلق به عموم مردم است و چنانچه هر یک از دولتمردان درتصدی اموال عمومی مرتکب تعدی یا تفریط شود، هریک از افراد ملت من باب امر به معروف و نهی از منکر حق اعتراض دارد، بدین ترتیب بی سابقه ترین پرونده قضایی با ۱۷۰۰ نفر شاکی گشوده می شود. دادگاه دستور توقف فعالیت مترو را داده وآقای سیف الهی مسئول قطار شهری استعفاء می دهد .

درمهر ۸۶ آقای حاج رسولیها می گوید نمی توانیم با شیب زیاد وارد شمس آبادی شویم و باید از چهار باغ عباسی عبور کنیم. اما رئیس میراث فرهنگی استان سعید بکتاش این مسئله را کاملا رد می کند ومی گوید: ورود مترو به چهارباغ عباسی حتی به اندازه یک متر هم ممنوع می باشد و از کار کارشناسی مجدد خبر می دهد. اینبار عبور از زیر خیابان گلدسته واقع در شرق چهارباغ و در قلب بافت تاریخی مطرح می شود. با اعتراضات مجدد مردم ونامه NGO ها به مسئول میراث فرهنگی درنهایت بکتاش میگوید مترو از غرب چهارباغ عبور خواهد کرد و شورای عالی ترافیک نیز مجدداً اعلام کند که مترو نباید از چهارباغ عبورکند.

دراواخر ۸۶ خبر ریزش قسمتی از خیابان چهارباغ داده می شود، شورای شهر آنرا به علت مسائل شبکه آب می داند ولی سازمان آب وفاضلاب این نظر را رد کرده ومجدداً فعالیت مخفیانه در زیرچهارباغ مطرح می شود.

بعد از هر موج شایعه ، تعدادی از شهروندان به همراه آقای دادخواه به شعبه ۵ دادسرا مراجعه کرده وهر بار بازپرس برمتوقف بودن کار تأکید می کند. مجدداً در ۲۳/۳/۸۷ با فرو ریختن دیواره مترو درکاوه کارگری کشته می شود ودرنهایت در ۲۶/۶/۸۷ حاج رسولیها بطور رسمی اعلام می کند مترو به سمت غرب رفته و از زیر پیاده روچهارباغ عبور کرده است. بار دیگر شهروندان را درمقابل عمل انجام شده قرار داده و با سفسطه ولفاظی پیاده روغربی رابا خیابان موازی غرب و چهارباغ یکسان می گیرد.

این بار نیز اعتراضات گسترده شهروندان بخصوص دررسانه ها بویژه اینترنت شروع می شود.

تجمعی درجلو شورای شهر برگزار گردیده وشکایت از شورای شهر و ریاست آن به دلیل اقدام علیه منافع ملی ومصالح میراث فرهنگی وزیرپا گذاشتن دستور قضایی مبنی بر تعطیل و توقف عملیات مترو درچهار باغ عباسی دردادگاه مطرح می شود.

بدین ترتیب باردیگر سناریوی حساب شده و آگاهانه تخریب با روش بازی دادن مردم و دلسوزان میراث تاریخی و طبیعی شهر، برای کسب منافع تکرار می شود.

سناریویی که یکبار تخریب کامل حمام خسرو آقا را بدنبال داشت. بار دیگر در مورد کارخانه های چهارباغ بالا که معماری منحصر به فردی داشته انجام گرفت ، سپس در مورد تخریب کاروانسرای تحدید و بر پا کردن برج جهان نما تکرار شد و بعد حریم پل های تاریخی را نشانه رفت، وحتی تکایا و محوطه تاریخی تخته فولاد را هم بی نسیب نگذاشت وشامل تخریب بخشی از باغ بهشت و تبدیل آن به پارکینگ و تعداد زیادی از واحد های جلفا و غیره شد. و اکنون همان سناریو به رغم تاریخچه ذکر شده در محور تاریخی چهارباغ به اجرا گذاشته شده و صد البته خیال تخریب نقش جهان را با بحث شیرین محور شرقی غربی مترو در سر دارد.

حال جای پرسش است که با روند چگونه می توان ادعا کرد اصفهان یک شهر تاریخی ویژه و با ارزش است؟ چگونه عده ای منافع ملی و میراث فرهنگی ملی وجهانی برخلاف قوانین داخلی و بین المللی بدون نگرانی چنین گستاخانه از بین می برند؟

آیا هیچگونه الزام اخلاقی و قانونی برای جلوگیری از پیامدهای جبران ناپذیر برای شهرمان توسط تصمیم گیران احساس نمی شود؟

آیا در پیشگاه آیندگان و تاریخ هم می توان به همین اندازه غیر شفاف عمل کرد وپنهان ماند؟